Từ những chiếc vỏ trứng tưởng như bỏ đi, thầy giáo Nguyễn Thành Tâm ở TP.HCM biến chúng thành những tác phẩm tạo hình mang dấu ấn đời sống và văn hóa Việt.
Hơn 30 năm theo đuổi, người thầy giáo vẫn mong loại hình này có thể được nhìn nhận như một thực hành nghệ thuật và tiếp tục được trao truyền.
Ông Nguyễn Thành Tâm từng là giáo viên tiếng Anh và là người được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam công nhận với kỷ lục “Người tạo hình bằng vỏ trứng nhiều nhất” năm 2010. ẢNH: LỆ THỦY
Từ một giáo viên tìm cách làm giáo cụ trực quan cho học sinh, ông Nguyễn Thành Tâm tự mày mò kỹ thuật xử lý và tạo hình trên nhiều loại vỏ trứng. Qua nhiều năm, ông hình thành một phương pháp riêng, đưa vào tác phẩm những hình ảnh đời sống, con vật, câu chuyện và biểu tượng văn hóa.
Từ giáo cụ cho môn học đến chất liệu tạo hình
Người thầy giáo tô màu, tạo hình cho vỏ trứng cút. ẢNH: LỆ THỦY
Ít ai nghĩ những chiếc vỏ trứng cút, trứng gà, trứng vịt… mỏng manh có thể trở thành chất liệu tạo hình. Với thầy giáo Nguyễn Thành Tâm, câu chuyện ấy ban đầu không bắt đầu từ nghệ thuật mà từ lớp học. Là giáo viên tiếng Anh, ông từng tìm nhiều cách làm đồ dùng trực quan để những tiết học ngoại ngữ trở nên sinh động. Giấy bìa, ni-lông, đất sét… lần lượt được thử nghiệm. Trong quá trình tìm kiếm một chất liệu phù hợp, ông bắt đầu chú ý đến vỏ trứng.
Điều cuốn hút ông là sự đa dạng tự nhiên của chất liệu này. Từ những quả trứng chim sẻ nhỏ bé, trứng cút, trứng gà, trứng vịt đến trứng ngỗng và trứng đà điểu, mỗi loại có kích thước, hình dáng, độ dày và độ cứng khác nhau.
“Làm với vỏ trứng không thể áp đặt hoàn toàn ý tưởng lên chất liệu. Phải nhìn hình dáng của từng quả trứng rồi mới nghĩ xem nó có thể trở thành gì”, ông chia sẻ.
Bộ linh vật của ASIAD 2026 được thầy Tâm chế tác. ẢNH: LỆ THỦY
Đó dần trở thành nguyên tắc trong quá trình sáng tác. Nếu điêu khắc gỗ hay tạo hình đất sét cho phép người làm chủ động thay đổi hình khối, vỏ trứng lại đặt ra giới hạn ngay từ đầu. Người tạo tác phải quan sát, tưởng tượng rồi tìm cách đưa ý tưởng vào hình dáng vốn có của quả trứng.
Một quả trứng thon dài có thể gợi hình một con vật nhỏ; quả trứng tròn, đầy có thể trở thành một hình hài khác. Cái khó không chỉ nằm ở đôi tay mà còn ở khả năng “đọc” chất liệu.
Nương theo hình dáng của vỏ trứng
Với ông Nguyễn Thành Tâm, tạo hình từ vỏ trứng trước hết là quá trình quan sát và lựa chọn. Không giống đất sét hay gỗ, vỏ trứng không cho phép người làm tùy ý thay đổi hình khối. Hình dáng tự nhiên của quả trứng trở thành điểm khởi đầu, thậm chí quyết định một phần hình hài tác phẩm.
“Làm con chuột thì phải kiếm vỏ trứng có phần đầu nhọn; làm con trâu thì vỏ trứng phải mập, bự để gợi được hình dáng con trâu”, ông giải thích.
Những linh vật cùng nhân vật hoạt hình nổi tiếng của Việt Nam và Nhật Bản đều được ông chế tác từ vỏ trứng. ẢNH: LỆ THỦY
Theo ông, chính hình dáng ban đầu của quả trứng đã gợi mở hình ảnh cho người tạo tác. Từ sự gợi hình ấy, ông tiếp tục xử lý, thêm chi tiết để hoàn thiện nhân vật.
“Nó không giống những chất liệu khác. Với những chất liệu khác, chúng ta có thể tạo hình cho giống ý muốn; còn với vỏ trứng, phải nhìn từ cái vỏ để tìm ra hình ảnh mà mình muốn làm”, ông nói.
Sự mong manh và những giới hạn của vỏ trứng vừa là trở ngại kỹ thuật, vừa trở thành một phần của quá trình sáng tạo. Với những loại vỏ mỏng như trứng gà, ông phải tự tìm cách xử lý, gia cố để chúng đủ độ bền trước khi tạo hình. Mỗi công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn, bởi chỉ một thao tác không chính xác cũng có thể làm hỏng toàn bộ phôi tác phẩm.
Viện Trao đổi văn hóa Pháp đang trưng bày và giới thiệu các sản phẩm của thầy giáo Nguyễn Thành Tâm. ẢNH: LỆ THỦY
Triển lãm “Thuật tạo hình từ vỏ trứng”
Từ ngày 19.9 – 6.10.2026, Thư viện IDECAF (31 Thái Văn Lung, TP.HCM) tổ chức triển lãm “Thuật tạo hình từ vỏ trứng”, giới thiệu các tác phẩm của nghệ nhân Nguyễn Thành Tâm. Hướng đến Asian Games lần thứ 20 – Aichi-Nagoya 2026, triển lãm giới thiệu những nhân vật, linh vật và hình ảnh thể thao được tạo hình từ vỏ trứng, qua đó cho thấy sự đa dạng của chất liệu đặc biệt này.
